Erfenis of schenking: wat is fiscaal voordeliger

De toekomst van uw familievermogen veiligstellen is een taak die velen bezighoudt. Als u vermogen heeft opgebouwd, of het nu vastgoed, spaargeld, beleggingen of kunst betreft, is de vraag hoe u dit op de meest efficiënte wijze aan de volgende generatie kunt overdragen, van cruciaal belang. Deze beslissing kan aanzienlijke fiscale gevolgen hebben, en een verkeerde aanpak kan uw erfgenamen duur komen te staan. Het is geen kwestie van “als”, maar van “hoe en wanneer”. De centrale vraag die veel families bezighoudt is: erfenis of schenking: wat is fiscaal voordeliger?

Deze complexiteit maakt professioneel advies onmisbaar. Een weloverwogen strategie kan honderdduizenden euro’s aan belastingen besparen en de financiële toekomst van uw dierbaren aanzienlijk beïnvloeden. In België, met zijn specifieke regelgeving en regionale verschillen, is het vinden van het juiste pad essentieel voor elke familie die vermogen plant.

Waarom is de keuze tussen erven en schenken zo cruciaal?

De kern van de zaak ligt in de verschillende belastingregimes. Schenkingen en erfenissen worden in België op een andere manier belast, met variabele tarieven en voorwaarden afhankelijk van het gewest (Vlaanderen, Wallonië of Brussel), de aard van het vermogen (roerend of onroerend) en de graad van verwantschap tussen de schenker/erflater en de begunstigde/erfgenaam. De tarieven voor erfbelasting zijn over het algemeen progressief en kunnen oplopen tot hoge percentages, terwijl de schenkbelasting vaak voordeligere vaste tarieven kent, zeker voor roerende goederen.

Schenken: de voordelen onder de loep

Schenken houdt in dat u tijdens uw leven een deel van uw vermogen overdraagt aan uw erfgenamen. Dit kan om verschillende redenen aantrekkelijk zijn, voornamelijk vanwege de fiscale voordelen, maar ook om uw erfgenamen financieel te ondersteunen op cruciale momenten in hun leven.

Roerende schenkingen: flexibel en vaak voordelig

Roerende goederen zijn bijvoorbeeld geld, aandelen, obligaties, kunst of juwelen. Schenkingen van deze activa kunnen op verschillende manieren plaatsvinden:

• De bankgift: Dit is een populaire en laagdrempelige methode waarbij u via een overschrijving geld overmaakt. U hoeft hiervoor niet langs de notaris en betaalt in principe geen schenkbelasting. Let op: als de schenker binnen drie jaar na de bankgift overlijdt, valt de schenking alsnog in de nalatenschap en is erfbelasting verschuldigd. Deze termijn is recentelijk verlengd in sommige gewesten.
• De notariële schenking: Hierbij stelt een notaris een akte op. Deze akte wordt geregistreerd, en u betaalt dan onmiddellijk schenkbelasting. Het voordeel? Na registratie is de schenking definitief afgehandeld en ontsnapt het geschonken vermogen volledig aan de erfbelasting, ongeacht wanneer de schenker overlijdt. De tarieven voor roerende schenkingen zijn in de meeste gevallen gunstiger dan de erfbelastingtarieven, vaak vaste percentages van 3% voor rechte lijn en partners, en 7% voor andere personen (dit varieert per gewest).

Een cruciaal aspect bij roerende schenkingen is dat u als schenker vaak het zogenaamde “fiscale genot” kunt voorbehouden. Dit betekent dat u de vruchten van de geschonken goederen (bijvoorbeeld intresten, dividenden) blijft ontvangen. Dit kan via een beding van terugkeer, een last of een rente. Dit biedt gemoedsrust en financiële zekerheid, terwijl het vermogen fiscaal al is overgedragen.

Onroerende schenkingen: complexer, maar ook met voordelen

Het schenken van onroerend goed (zoals een huis, appartement of bouwgrond) vereist altijd een notariële akte en registratie. U betaalt dan schenkbelasting op basis van de waarde van het onroerend goed. De tarieven voor onroerende schenkbelasting zijn progressief en variëren sterk per gewest. Ze liggen doorgaans lager dan de erfbelastingtarieven voor onroerend goed, maar zijn hoger dan die voor roerende schenkingen. Ook hier kunt u ervoor kiezen om bijvoorbeeld het vruchtgebruik te behouden, zodat u in de woning kunt blijven wonen of de huurinkomsten kunt ontvangen.

Erven: de impact van de erfbelasting

Wanneer u ervoor kiest om geen schenkingen te doen en uw vermogen na te laten via een erfenis, dan zijn uw erfgenamen erfbelasting verschuldigd. Dit zijn de vroegere “successierechten”.

Progressieve tarieven en vrijstellingen

De erfbelastingtarieven zijn in België sterk progressief, wat betekent dat hoe groter de erfenis, hoe hoger het belastingpercentage kan oplopen. De tarieven verschillen per gewest en zijn afhankelijk van de relatie tussen de erflater en de erfgenaam. Partners en erfgenamen in de rechte lijn (kinderen, kleinkinderen, ouders) genieten de laagste tarieven, terwijl verre familieleden of niet-familieleden aanzienlijk meer betalen. Er zijn bepaalde vrijstellingen en verminderingen, bijvoorbeeld voor de gezinswoning onder bepaalde voorwaarden, maar de impact van de erfbelasting blijft vaak aanzienlijk.

Het grote nadeel van erven is dat de belastingdruk pas na overlijden bekend is en de erfgenamen deze in één keer moeten voldoen, wat soms tot liquiditeitsproblemen kan leiden als er veel onroerend goed in de nalatenschap zit.

Regionale verschillen: een Belgische realiteit

België is een complex land als het aankomt op fiscaliteit, en nergens is dit duidelijker dan bij erf- en schenkbelasting. Elk van de drie gewesten (Vlaanderen, Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest) heeft zijn eigen tarieven, vrijstellingen en specifieke regels. Wat in het ene gewest fiscaal voordelig is, kan in een ander gewest minder interessant zijn. Dit maakt een algemeen “beste” advies onmogelijk zonder uw specifieke woonplaats en die van de begunstigden in overweging te nemen.

Denk bijvoorbeeld aan de verlengde “verdachte periode” voor bankgiften in Vlaanderen (van drie naar vier jaar), of de specifieke tarieven voor schenking van vennootschapsaandelen die per gewest verschillen.

Praktische tips voor uw vermogensplanning

Het plannen van uw vermogen is geen eenmalige actie, maar een doorlopend proces dat regelmatig moet worden herzien. Hier zijn enkele praktische tips:

• Begin op tijd: Wacht niet tot het te laat is. Hoe eerder u begint met plannen, hoe meer opties u heeft en hoe groter de fiscale voordelen kunnen zijn.
• Combineer strategieën: Vaak is een mix van schenkingen en een geplande nalatenschap de meest optimale aanpak. U kunt bijvoorbeeld roerende goederen schenken en het onroerend goed via de erfenis overdragen, of andersom.
• Overweeg de aard van uw vermogen: Geld en aandelen lenen zich goed voor bankgiften, terwijl vastgoed vaak via een notariële schenking met voorbehoud van vruchtgebruik wordt overgedragen.
• Denk aan de “fiscale termijnen”: Houd rekening met de drie- of vierjarige periode na een ongeregistreerde schenking. Als de schenker binnen die periode overlijdt, wordt de schenking alsnog belast als deel van de nalatenschap.
• Betrek uw familie: Open communicatie binnen de familie kan misverstanden voorkomen en zorgen voor een gedragen planning.

Conclusie: maatwerk is essentieel

De vraag erfenis of schenking: wat is fiscaal voordeliger heeft geen eenduidig antwoord. Het hangt volledig af van uw persoonlijke situatie, de omvang en aard van uw vermogen, de familiale context en uw woonplaats. Het optimaliseren van uw vermogensplanning is maatwerk. Elk gezin heeft een unieke situatie, unieke activa en unieke doelen. Om de beste fiscale strategie te bepalen, is het essentieel om diepgaand advies in te winnen. Neem vandaag nog contact op om advies in te winnen over de beste fiscale strategie voor uw specifieke situatie.